Polacy w Chinach 

1.         Pochodzenie, struktura, sytuacja społeczna i liczebność

     W Chińskiej Republice Ludowej aktualnie nie ma osób polskiego pochodzenia, posiadających obywatelstwo chińskie. Nie ma również obywateli polskich legitymujących się stałym pobytem na terenie ChRL, a więc osób, które można określić mianem Polonii. Ostatni przedstawiciel  wywodzącej się z okresu przedwojennego  tzw. Polonii harbińskiej, opuścił Chiny w 1992 rok i zmarł w Polsce kilka lat temu.

W okręgu należącym do Wydziału Konsularnego Ambasady RP w Pekinie wg obliczeń szacunkowych) zamieszkuje czasowo około 250-300 obywateli polskich lub polskiego pochodzenia (w Szanghaju 162, okręgu konsularnym KG RP w Kantonie ok.120, SPA Hongkong ok. 100 osób). Stan osobowy środowiska polskiego zamieszkującego w Chinach jest płynny, gdyż w większości przypadków pobyt Polaków wiąże się z pracą kontraktową, głównie w korporacjach międzynarodowych. Kontrakty te zwykle zawierane są na okres 2 - 4  lat. Do tego trzeba doliczyć grupę 35 studentów, przebywających w ChRL na rocznych stypendiach, w ramach wymiany międzyrządowej.

Największy przyjazd Polaków osiadłych do dzisiaj w Chinach nastąpił pod koniec lat osiemdziesiątych. Dotyczy to zwłaszcza osób, które  przylatywały do Chin na roczne stypendia językowe. Dostrzegając duże możliwości rozwoju przedsiębiorczości w ChRL najczęściej podejmowali decyzje o pozostaniu na bliżej nieokreślony czas. Nasilenie przyjazdów do firm zagranicznych dał się zauważyć w połowie lat dziewięćdziesiątych. Po upływie kontraktów większość z nich pozostawała w macierzystych zakładach pracy na kontraktach lokalnych lub zakładała własne firmy.. Zdecydowana większość Polaków mieszka w Pekinie i Tianjinie.

 Charakterystyka zawodowa

• Kadra kierownicza Są to pracownicy firm zagranicznych działających na chińskim rynku np. Bechtel, Motorola, Otis, Benckiser, Philip Morris, Allied Pickfords.,ABB, GlaxoSmithKlin. Polacy są w firmach managerami lub specjalistami wyższego szczebla. Zostali do Chin przysłani z innych państw gdzie pracowali w tych samych firmach lub są to osoby, które kiedyś studiowały w Chinach i znalazły zatrudnienie w międzynarodowych przedsiębiorstwach.
• Wolne zawody Są to np. fotograf prowadząca własne studio w Pekinie, konserwator zabytków posiadająca pracownię renowacji mebli, rodzeństwo nauczycieli wf w szkole singapurskiej i niemieckiej, nauczycielka j. polskiego na miejscowej polonistyce, konsultant językowy w Radiu Pekin, lekarz. Najliczniejszą i „najnowszą" grupę przedstawicieli wolnych zawodów stanowią obecnie nauczyciele języka angielskiego zatrudniani w chińskich szkołach, zwykle poza Pekinem (np. w prowincji Sichuan, Yunnan, Liaoning, Henan). Kontrakty takie są krótkotrwałe 1-2 semestry. Pracy nauczyciela języka angielskiego na chińskiej prowincji z reguły podejmują się studenci, którzy na okres pobytu w Chinach korzystają z urlopów dziekańskich.
• Biznes Polacy prowadzący własne interesy tzn. trudniący się handlem, eksportem produktów chińskich do Polski. Początki działalności tych przedsiębiorców sięgają przełomu lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych, kiedy rozwijał się handel „bazarowy". Kilku polskich kupców osiągnęło w tej dziedzinie taką pozycję, że obecnie zamieszkuje i prowadzi w Chinach własne firmy. Polacy chętnie podejmuja pracę także w firmach konsultingowych.
• Firmy spedycyjne Agresywny eksport chińskich produktów do Polski wymaga zaplecza spedycyjnego. Wolumen co najmniej 2 miliardów USD chińskiego bezpośredniego eksportu daje zatrudnienie setkom firm przewozowym. W niektórych z tych firm zatrudniani są Polacy. Zajmują się organizacją transportu, przygotowywaniem dokumentacji, reklamacjami.
• Studenci prywatni Studenci przebywający i studiujący w Pekinie na własny koszt poza pulą wymiany międzyrządowej. Sądzimy, że kilka osób korzystają ze statusu studenta jest zaangażowanych w prywatne interesy na terenie Chin.

Na przestrzeni ostatniego roku daje się zaobserwować zjawisko niewielkiego wzrostu liczebności  Polaków zamieszkujących czasowo na terenie ChRL. Wiąże się to przede wszystkim z umiędzynarodowieniem rynku pracy. Coraz częściej do Chin przybywają polscy specjaliści zatrudniani w międzynarodowych firmach i przede wszystkim ta grupa Polaków zauważalnie  powiększa się.

         2.         Status prawny w kraju zamieszkania

Podstawą prawną pobytu tych osób jest residence permit i odnawiane co pół roku wizy chińskie (jedynie kilka osób posiada roczne prawo pobytu). Miejscowe uregulowania prawne nie umożliwiają cudzoziemcom osiedlania się w Chinach.  Możliwy jest jedynie pobyt czasowy, na podstawie zezwolenia udzielanego przez Urząd Bezpieczeństwa Publicznego tzw. residence permit. Zezwolenie to jest ważne najwyżej jeden rok i może być wydane w związku z konkretnym celem pobytu (praca, nauka, powody rodzinne). Otrzymanie residence permit nie zwalnia obcokrajowców z konieczności posiadania ważnej wizy.

 Niewielki wyjątek stanowią udzielane przez chiński rząd „za wybitne zasługi dla Chińskiej Republiki Ludowej lub Komunistycznej Partii Chin" zezwolenie na pobyt stały. Przywilej ten został nadany ograniczonej liczbie cudzoziemców - jak do tej pory - zaledwie kilkudziesięciu osobom Wśród obcokrajowców wyróżnionych przez rząd chiński za szczególne zasługi dla ChRL znalazł się tylko jeden obywatel RP, były Ambasador RP Z.Góralczyk uhonorowany godnością obywatela Pekinu.

 3.         Struktury organizacyjne

 Na terenie Chińskiej Republiki Ludowej nie działa żadna organizacja typu polonijnego.

 4.         Oświata polonijna

 Na terenie Ambasady działa Punkt Konsultacyjny do którego uczęszczają na lekcje także dzieci Polaków mieszkających w Pekinie.

Kultura i środki masowego przekazu

Życie kulturalne Polaków mieszkających w Pekinie związane jest głównie z imprezami organizowanymi przez Ambasadę RP w Pekinie.

 Opracowanie:

Wydział Konsularny Ambasady RP w Pekinie